Vai trò của OCOP trong phát triển kinh tế nông thôn

Trong tiến trình phát triển kinh tế quốc gia, khu vực nông thôn luôn giữ vai trò nền tảng, không chỉ về mặt sản xuất nông nghiệp mà còn về ổn định xã hội, bảo tồn văn hóa và đảm bảo an ninh lương thực. Tuy nhiên, thực tiễn nhiều năm cho thấy kinh tế nông thôn Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức: sản xuất manh mún, giá trị gia tăng thấp, khả năng tiếp cận thị trường hạn chế và phụ thuộc lớn vào thương lái trung gian. Trong bối cảnh đó, chương trình OCOP được triển khai như một giải pháp tổng thể nhằm tái cấu trúc kinh tế nông thôn theo hướng phát huy nội lực, lấy sản phẩm đặc trưng địa phương làm trung tâm.

OCOP không đơn thuần là một chương trình hỗ trợ sản xuất, mà là một mô hình phát triển kinh tế dựa trên chuỗi giá trị. Thông qua việc xác định và phát triển các sản phẩm có lợi thế cạnh tranh của từng địa phương, chương trình tạo điều kiện để người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ ở nông thôn tham gia sâu hơn vào thị trường. Điều này giúp thay đổi tư duy sản xuất từ “làm ra cái mình có” sang “làm ra cái thị trường cần”, góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp và bền vững trong hoạt động kinh tế nông thôn.

Một trong những vấn đề cốt lõi của thị trường nông thôn trước đây là sự thiếu đồng bộ về chất lượng, bao bì, thương hiệu và tiêu chuẩn an toàn. OCOP đóng vai trò như một cơ chế chuẩn hóa, giúp các sản phẩm địa phương đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng trong nước và quốc tế. Việc xếp hạng sao OCOP không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, mà còn tạo ra một “ngôn ngữ chung” để thị trường nhận diện và đánh giá chất lượng sản phẩm. Qua đó, niềm tin của người tiêu dùng được củng cố, mở ra cơ hội mở rộng thị trường cho sản phẩm nông thôn.

Giá trị cốt lõi của OCOP nằm ở việc khơi dậy và phát huy tiềm năng bản địa. Mỗi vùng nông thôn Việt Nam đều sở hữu những lợi thế riêng về điều kiện tự nhiên, tri thức bản địa và truyền thống văn hóa. OCOP tạo ra khuôn khổ để những lợi thế đó được chuyển hóa thành giá trị kinh tế cụ thể, thông qua sản phẩm hàng hóa có khả năng cạnh tranh. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với các mô hình phát triển trước đây, vốn thường tập trung vào sản lượng hơn là giá trị và bản sắc.

Về mặt xã hội, OCOP góp phần tạo việc làm tại chỗ, giảm áp lực di cư lao động từ nông thôn ra đô thị. Khi các sản phẩm địa phương được nâng tầm giá trị, thu nhập của người dân được cải thiện, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống và củng cố sự gắn kết cộng đồng. Đặc biệt, chương trình còn mở ra cơ hội cho các nhóm yếu thế như phụ nữ, người cao tuổi tham gia vào các khâu sản xuất, chế biến và dịch vụ liên quan, góp phần thúc đẩy phát triển bao trùm.

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng, vai trò dài hạn của OCOP càng trở nên rõ nét. Các sản phẩm OCOP đạt tiêu chuẩn không chỉ phục vụ thị trường nội địa mà còn có tiềm năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Điều này đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ về công nghệ, quản trị và xây dựng thương hiệu, nhưng cũng mở ra cơ hội lớn để kinh tế nông thôn Việt Nam chuyển mình từ “vùng trũng” phát triển thành không gian kinh tế năng động.

Bên cạnh đó, OCOP còn có vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa nông thôn. Nhiều sản phẩm OCOP gắn liền với làng nghề truyền thống, tri thức dân gian và tập quán sản xuất lâu đời. Khi những giá trị này được “đóng gói” trong sản phẩm hàng hóa chất lượng cao, chúng không bị mai một mà ngược lại còn được lan tỏa rộng rãi hơn, tạo nên lợi thế cạnh tranh mềm cho địa phương.

Từ góc độ quản lý nhà nước, OCOP là công cụ hiệu quả để triển khai các chính sách phát triển nông thôn theo hướng phân quyền và lấy người dân làm trung tâm. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, ban hành khung chính sách, tiêu chuẩn và hỗ trợ kỹ thuật, trong khi chủ thể phát triển là cộng đồng địa phương và doanh nghiệp. Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng phát triển hiện đại, đề cao tính chủ động và sáng tạo từ cơ sở.

Trong dài hạn, OCOP góp phần hình thành hệ sinh thái kinh tế nông thôn đa dạng, nơi nông nghiệp, công nghiệp chế biến, dịch vụ và du lịch nông thôn có sự liên kết chặt chẽ. Khi đó, kinh tế nông thôn không còn phụ thuộc đơn thuần vào sản xuất thô, mà trở thành một không gian phát triển toàn diện, có khả năng thích ứng cao trước biến động thị trường và biến đổi khí hậu.

Để khai thác hiệu quả vai trò của OCOP, việc xây dựng và quản trị tên miền, nền tảng số và hệ thống thông tin cho sản phẩm nông thôn cũng ngày càng quan trọng. Các website chuyên ngành, trong đó có SANVIET.vn, đóng vai trò là kênh kết nối thông tin, lan tỏa giá trị và hỗ trợ nhận diện thương hiệu cho sản phẩm OCOP trong môi trường số. Đây là yếu tố không thể thiếu trong chiến lược phát triển thị trường hiện đại.

Nhìn tổng thể, OCOP không chỉ là một chương trình phát triển sản phẩm, mà là một chiến lược phát triển kinh tế nông thôn dài hạn, gắn kết giữa kinh tế, xã hội và văn hóa. Vai trò của OCOP thể hiện ở khả năng tạo ra động lực nội sinh, nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng nền kinh tế nông thôn tự chủ, bền vững và hội nhập.